PROSTAT KANSERİ
Prostat kanseri deri kanserinden sonra amerikan erkeklerinde en sık bulunan kanser türüdür. Amerikan Kanser Derneği 2005 yılında birleşik devletlerde yaklaşık 232,090 yeni prostat kanseri vakasının olacağını tahmin ediyor. Yaklaşık 30,350 erkek bu hastalık yüzünden ölecektir. Prostat kanseri akciğer kanserinden sonra erkeklerde kanser ölüm nedenlerinin başlıca ikincisidir. Yaşamı boyunca altı erkekden biri prostat kanseri olacakken, sadece otuz dört erkekden biri bu hastalıktan ölecektir. Prostat kanseri’nin ölüm hızı azalıyor. Ve hastalık daha erken tanı alıyor.
Prostat kanseri prostat dokusunda kanser(malign) hücrelerinin oluştuğu bir hastalıktır.
Prostat erkek üreme sisteminde mesane (idrar toplayan ve boşaltan organ)’nin hemen altında ve rektum(kalın barsağın alt kısmı)’un önünde yerleşmiş bir bezdir. Yaklaşık bir ceviz büyüklüğündedir ve üretra(mesane’den idrarı boşaltan tüp)’nın bir parçasını sarar. Prostat bezi meni’nin bir kısmını oluşturan sıvıyı üretir.
Prostat kanseri esas olarak yaşlı erkeklerde bulunur. Erkekler yaşlandıkça prostat daha da büyüyebilir ve üretra yada mesaneyi engelleyebilir. Buda işeme güçlüğüne yada seksüel fonksiyon bozukluğuna neden olabilir. İyi huylu prostat büyümesi (BPH) denilen durum kanser olmamasına rağmen BPH’yi düzeltmek için cerrahi gerekebilir. BPH yada prostat’daki diğer problemlerinin belirtileri prostat kanseri belirtilerine benzeyebilir.
Prostat Kanseri Belirtileri
Aşağıdaki ve diğer belirtilere prostat kanseri sebep olmuş olabilir. Diğer durumlar da aynı belirtilere sebep olabilirler. Aşağıda problemlerin herhangi birinin varlığında doktora başvurulmalıdır.
· Azalmış yada kesik kesik idrar akımı
· Sık işeme (özellikle geceleri)
· Zorlanarak işeme
· İşeme sırasında yanma veya ağrı
· İdrar yada meni’de kan
· Geçmeyen sırt,kalça yada pelvis ağrısı
· Ağrılı ejekülasyon
Tıbbi bakım ne zaman aranmalı
Aşağıdaki belirtilerden herhangi biri varsa tıbbi bakım sağlayıcınızı görün:
· İşeme akımını başlatırken ve/veya durdururken zorlanma
· Sık işeme
· İşemede ağrı
· Ejekülasyonda ağrı
Prostat kanseri için düzenli bir taramaya gitmelisin.
· 50 yaş ve üzerindeki erkekler yılda bir parmakla rektal muayeneye gitmeli ve prostat’a özgül antijen (PSA) için kan testi yaptırmalıdır.
· Ailesinde prostat kanseri öyküsü olan yada afrikalı-amerikan etnik kökeninden olmak gibi yüksek risk grubundaki erkekler 40 yaşından önce taramaya başlamalıdırlar.
Aşağıdaki belirtilerden herhangi biri varsa doğrudan en yakın hastanenin acil servisine gidin:
· Üriner sistem enfeksiyonu- işemede yanma ve ağrı, işemeye yetişememe, sik işeme, sıklıkla ateşle birlikte
· Mesane tıkanması- Yeterli sıvı alınmasına rağmen çok az yada hiç işeyememe; zorlamaya rağmen çok az idrar yapmak; dolu mesaneye bağlı ağrı
· Akut böbrek yetmezliği- Yeterli sıvı alınmasına rağmen biraz rahatsızlıkla birlikte az yada hiç işeyememe
· Özellikle sırt,kalça yada uyluk’ta derin kemik ağrısı yada kemik kırığı- İleri prostat kanserinin kemiklere yayıldığının muhtemel bir bulgusu
Omurilik basısı gerçek bir acildir ve kanserin ilk bulgusu olabilir. Bu durum kanser omurganın omurlarına ve kuyruk sokumuna yayıldığı zaman görülür. Güçsüzleşen omur fonksiyonla ilgili problemler ve belirtilere neden olarak omuriliğin üzerine çökebilir.
· Belirtiler baskılanan omurganın seviyesine bağlıdır.
· Bacaklarda güçsüzlük ve yürümede zorluk, işeme ve barsak hareketlerinde artan zorluk, mesane ve barsak kontrolünde zorluk ve kasıklarda ve ayaklarda azalmış hislenme, uyuşukluk ve karıncalanma akut omurilik basısına işaret eden başlıca belirtilerdir.
· Sıklıkla bunlardan önce genellikle tek taraflı kalça ağrısı yada birkaç gün yada haftalık sırt ağrısının olması.
Bu tip belirtilerin en yakın hastanenin acil bölümünde hemen değerlendirilmesi gerekir. Hemen yapılacak
tedavide geç kalınması kalıcı omurilik hasarı ile sonuçlanabilir.
Prostat bezi ve kanı inceleyen testler prostat kanserini saptamak(bulmak) ve tanı koymak için kullanılırlar.
Aşağıdaki test ve yöntemler kullanılabilir:
· Parmakla rektal muayene(Rektal tuşe-DRE): Rektum muayenesi. Doktor yada hemşire kayganlaştırıcı sürülmüş eldivenli parmağını rektuma sokar ve rektum duvarı üzerinden prostattaki yumru ve anormal alanları hisseder.
· Prostata özgül antijen (PSA) testi: Kandaki PSA düzeyinin ölçüldüğü bir testtir. PSA prostat kanseri olan erkeklerin kanlarında yüksek miktarda bulunabilen prostat bezi tarafından üretilen bir maddedir. Prostat enfeksiyonu yada iltihabı veya BPH(büyümüş, kanser olmayan prostat bezi)’si olan erkeklerde de PSA düzeyleri yüksek olabilir.
· Transrektal ultrason: Bu yöntemde yaklaşık bir parmak büyüklüğünde olan parça prostat bezini kontrol etmek için rektuma sokulur. Bu parça iç organ ve dokulara yüksek enerjili ses dalgaları gönderir ve yankılar oluşturur. Bu yankılar sonogram adı verilen bir vucut dokusu resmi oluşturur.
Transrektal ultrason biyopsi yöntemi sırasında da kullanılabilir.
· Biyopsi: Daha sonra mikroskop altında bir patoloğun bakabileceği şekilde hücre ve dokuların çıkarılması işlemi. Patolog biyopsi örneğini kanser hücrelerini arayarak inceleyecek ve örneğin Gleason skorunu belirleyecektir. Gleason skoru 2’den 10’a kadar sıralanır ve tümörün hangi olasılıkla yayılacağını tanımlar. Prostat kanseri tanısında iki tip biyopsi yöntemi kullanılır:
· Transrektal biyopsi: Rektumdan prostat’a ince bir iğne sokularak prostat’dan doku çıkarılması işlemi. Bu yöntem genellikle iğneye rehberlikte yardımcı olsun diye transrektal ultrason kullanılarak yapılır. Bir patolog dokuyu mikroskop altında kanser hücrelerini aramak için inceler.
· Transperineal biyopsi: Skrotum ve rektum arasındaki deriden prostat’a ince bir iğne sokularak prostat’dan doku çıkarılması işlemi. Bir patolog dokuyu mikroskop altında kanser hücrelerini aramak için inceler.
Prostat kanseri’nin evreleri aşağıdaki gibidir.
· Evre I(yada A): Kanser parmakla rektum muayenesinde hissedilemeyebilir ve prostatın dışına yayıldığını
gösteren bir kanıt yoktur.Bu kanserler sıklıkla büyümüş prostat için yapılan cerrahi sırasında tesadüfen
bulunurlar.
· Evre II(yada B): Tümör evre birden daha büyüktür ve parmakla rektum muayenesinde hissedilebilir. Prostatın dışına
yayıldığını gösteren bir kanıt yoktur. Bu tümörler genellikle PSA düzeyi yüksek erkeklere biyopsi yapıldığında bulunurlar
· Evre III(yada C): Kanser prostat’a komşu organları tutmuştur .
· Evre IV(yada D): Kanser lenf nodlarına yada diğer organlara yayılmıştır.
Prostat kanserli hastalar için tedavinin farklı tipleri vardır.
Prostat kanserli hastalar için farklı tedavi tipleri mümkündür. Bazı tedaviler standart (şuanda kullanılan tedavi) ve bazılarıda klinik denemelerde test edilenlerdir. Tedavi başlamadan önce, hasta klinik denemeye katılmak hakkında düşünmek isteyebilir. Bir klinik tedavi denemesi bugünkü tedaviyi geliştirmeye yardım etmek yada kanserli hastalar için yeni tedavilerden bilgi edinmek için oluşturulmuş araştırma çalışmasıdır. Klinik denemeler yeni tedavinin standart tedaviden iyi olduğunu gösterdiğinde, yeni tedavi standart tedavi olabilecektir.
Klinik denemeler ülkenin pek çok bölgesinde yapılıyor. Yürütülen ve geliştirilen klinik denemeler için bilgiye Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI) web sitesi’nden ulaşılabilir. En uygun kanser tedavisini seçmek ideal olarak hasta,ailesi ve sağlık bakım takımını içeren bir karardır.
Dört tip standart tedavi kullanılır:
Tetikte(İhtiyatlı) Bekleme
Tetikte(İhtiyatlı) Bekleme; hastanın durumunu belirtileri ortaya çıkana yada değişene kadar hiçbir tedavi vermeden yakın bir şekilde izlemektir. Bu tedavi sıklıkla başka tıbbi problemleri olan yaşlı erkekler ve hastalığın erken döneminde kullanılır.
Cerrahi
70 yaşından daha genç sağlığı iyi olan hastalara prostat kanseri tedavisi olarak sıklıkla cerrahi önerilir. Aşağıdaki cerrahi tipleri kullanılır:
· Pelvik lenfadenektomi: Pelvisteki lenf nodlarının çıkarıldığı bir cerrahi yöntemidir. Bir patolog dokuyu mikroskop altında kanser hücrelerini aramak için inceler. Eğer lenf nodları kanser içeriyorsa, doktor prostatı çıkarmaz ve başka tedavi önerebilir.
· Radikal prostatektomi: Prostat,çevresindeki doku ve yakın lenf nodlarının çıkarıldığı cerrahi bir yöntemidir. Radikal prostatektomi’nin 2 tipi vardır:
· Reropubik prostatektomi: Karın duvarına yapılan bir kesi aracılığıyla prostat’ın çıkarıldığı bir cerrahi yöntemidir. Aynı zamanda yakın lenf nodlarının çıkarılması yapılabilir.
· Perineal prostatektomi: Perineum( scrotum ve anüs arasındaki bölge)’a yapılan bir kesi aracılığıyla prostat’ın çıkarıldığı bir cerrahi yöntemidir. Aynı zamanda yakın lenf nodlarının çıkarılması yapılabilir.
· Prostat’ın transüretral çıkarılması(TURP): Üretra boyunca yerleştirilmiş sistoskop(ince,ışıklı bir tüp) kullanarak prostat’dan doku çıkarılan bir cerrahi yöntemidir. Bu yöntem bazen önceden verilmiş diğer kanser tedavilerinin uygulandığı tümörün sebep olduğu belirtileri gidermek için yapılır. Ayrıca prostat’ın transüretral çıkarılması hastalık yada yaşından dolayı radikal prostatektomi olamayan erkeklerde de yapılabilir.
Cerrahi ile tedavi edilmiş erkeklerde iktidarsızlık ve mesaneden idrar yada rektumdan gayta kaçağı olabilir. Bazı vakalarda doktorlar sinir koruyucu cerrahi olarak bilinen bir teknik kullanabilirler. Bu tip cerrahi ereksiyonu kontrol eden sinirleri koruyabilir. Bunula birlikte büyük tümörler yada sinirlere çok yakın tümörler bu cerrahiye uygun olmayabilirler.
Radyasyon tedavisi (radyoterapi)
Radyasyon tedavisi, kanser hücrelerini öldürmek için yüksek enerjili X ışınları yada radyasyonun diğer tiplerini kullanan bir kanser tedavisidir. İki tip radyasyon tedavisi vardır. Dış radyasyon tedavisi kansere doğru radyasyon gönderen vucut dışı bir makine kullanır. İç radyasyon tedavisi doğrudan kanser içine yada yakınına yerleştirilen radyo-aktif madde ile işaretlenmiş iğneler, tohumlar,teller ve kataterler kullanır. Verilen radyasyon tedavisinin verilme yolu tedavi edilen kanserin tipi ve evresine bağlıdır.
Radyasyon tedavisi ile tedavi edilen erkeklerde iktidarsızlık ve üriner problemler olabilir.
Hormon tedavisi
Hormon tedavisi hormonları çıkaran yada etkilerini engelleyen ve kanser hücrelerinin büyümelerini durduran bir kanser tedavisidir. Hormonlar vucuttaki bezler tarafından üretilen maddelerdir ve kan akımında dolaşırlar. Bazı hormonlar belli kanserlerin gelişmesine neden olabilirler. Eğer testler kanser hücrelerinin hormonların reseptörlere bağlanabileceği yerde yerleştiğini gösterirse; ilaçlar, cerrahi yada radyasyon tedavisi hormonların üretimini azaltmak veya onların yaptığı işleri engellemek için kullanılırlar.
Prostat kanseri tedavisinde kullanılan hormon tedavisi aşağıdakileri içerebilir:
· Lüteinleştirici hormon salıveren hormon agonistleri testislerin testosteron üretmesini engelleyebilir. Örnekler Löprolid, goserelin ve buserelin.
· Antiandrojenler androjenlerin(erkek seks karekterlerinin oluşmasını tetikleyen hormonlar) etkisini engelleyebilirler. Flutamid ve bikalutamid iki örnektir.
· Ketakonazol ve aminoglutemid gibi ilaçlar böbreküstü bezinin androjen yapımını engelleyebilirler.
· Orşiektomi hormon üretimini azaltmak için erkek hormonlarının ana kaynağı olan testislerden bir yada ikisinin birlikte çıkarıldığı bir cerrahi yöntemidir.
· Östrojenler(kadın seks karekterlerinin oluşmasını tetikleyen hormonlar) testislerin testosteron üretmesini engelleyebilir. Bununla birlikte günümüzde prostat kanseri tedavisinde östrojenler ciddi yan etkileri riskinden dolayı çok nadir olarak kullanılmaktadır.
Hormon tedavisi ile tedavi edilen erkeklerde sıcak basması, azalmış cinsel fonksiyon, seks isteğinin azalması(libidonun azalması) ve zayıflamış kemikler görülebilir.
Yeni tedavi tipleri kilinik denemelerde test edilmektedir. Bu tedaviler aşağıdakileri içermektedir:
Kryo-cerrahi
Kryo-cerrahi prostat kanseri hücrelerini donduran ve parçalayan bir enstrüman kullanan bir tedavidir. Bu tip tedavi kryo-tedavi olarak da adlandırılır.
Kemoterapi(İlaç tedavisi)
İlaç tedavisi hücreleri öldürerek yada bölünmelerini durdurarak kanser hücrelerinin gelişimini durduran ilaçları kullanan bir kanser tedavisidir. İlaç tedavisi ağızdan alındığında yada kas yada ven içine enjekte edildiğinde, ilaçlar kanakımına girerler ve vucudun her yanındaki kanser hücrelerine ulaşabilirler.(Sistemik ilaç tedavisi)
İlaç tedavisi doğrudan spinal kolona, bir organa yada abdomen gibi bir vucut boşluğuna verilirse, ilaçlar esas olarak o bölgedeki kanser hücrelerini etkilerler.(Bölgesel ilaç tedavisi) Verilen ilaç tedavisini veriliş şekli tedavi edilecek kanserin tipi ve evresine bağlıdır.
Biyolojik tedavi
Biyolojik tedavi hastanın bağışıklık sistemini kanserle savaş için kullanan bir tedavidir. Vucutta üretilen yada labrotuarda yapılan maddeler vucudun kansere karşı doğal karşı koyuşunu doğrudan yada yeniden düzenleyerek arttırırlar. Bu tip kanser tedavisine bio-tedavi yada immuno-tedavi de denilir.
Yüksek yoğunluklu(şiddetli) odaklanmış ultrason
Yüksek yoğunluklu(şiddetli) odaklanmış ultrason kanser hücrelerini ortadan kaldırmak için ultrason(yüksek enerjili ses dalgaları)’u kullanan bir tedavidir. Prostat kanserini tedavi etmek için ses dalgalarını üreten bir endorektal araç(prob) kullanılır.
Bu özet bölümünü klinik denemelerde çalışılan özel tedavilere değinmektedir ama çalışılmakta olan bütün tedavileri açıklayamayabilir. Yürütülen ve geliştirilen klinik denemeler hakkında bilgiye Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI) web sitesi’nden ulaşılabilir.
Tedaviden sonra
Prostat kanseri tedavisi sonrası doktorunuz kanserin geri gelip gelmediğini yada daha da yayılıp yayılmadığını görüp kontrol etmek için sizi daha dikkatlice izlemek isteyecektir. Düzenli doktor muayeneleri, PSA kan testleri ve parmakla rektal muayeneleri içeren bir takip planını muhtemelen almış olacaksınız. Durumunuza bağlı olarak diğer testler de yapılabilir. Doktorların inceleyip tedavi edebilecekleri her yeni belirti yada yan etkiyi bildirdiğinizden emin olun. Prostat kanseri tedavinizden uzun yıllar sonra geri gelebilir, ama önemli olan doktor randevularının sürdürülmesidir.
Unutmayın ki vucudunuz emsalsizdir ve tabii ki duygusal ihtiyaçlarınız ve kişisel durumunuz da. Bazı yönlerden sizin kanseriniz başka birininkine benzemez. Hiç kimse kanserinizin tedaviye ne kadar yanıt vereceğini tahmin edemeyebilir. İstatistikler bütün bir resmi boyayabilirler ama sizin sağlıklı bir bağışıklık sistemi, güçlü bir aile destek sistemi yada derin bir dini inanç gibi özel güçleriniz olabilir. Bütün bunların kanserle nasıl başa çıkacağınıza etkisi vardır.
Seks hayatı ile ilgili endişeler sizi üzüntüye meyilli yapabilir. Bazı prostat kanseri tedavilerinin seks ile ilgili ilgi ve cevap üzerine negatif etkisini olduğu önemle hatırlanmalıdır.
