İDRAR KAÇIRMA PROBLEMİ

Prof.Dr.Kemal SARICA

Yeditepe Üniversitesi Hastanesi

Üroloji Anabilim Dalı Başkanı

İdrar kaçırma araştırıldığı zaman çok yaygın olarak saptanan, hastaların hayat kalitesini önemli oranda bozabilen bir problemdir.İdrar kaçırma ( üriner inkontinans ) idrar torbasından istemsiz olarak idrar kaçırma anlamına gelmektedir. Hastalar isteseler bile idrarını tutamazlar. Sağlıklı bir insanda idrar torbası idrarı rahatlıkla biriktirir ve şahıs istediği zaman kendisi idrar torbasını boşaltır. Bu depolama mekanizması bozulduğu zaman şahıs idrar kaçırmaya başlar.

İdrar tutamama problemi hemen her yaşta ortaya çıkabilir. Her ne kadar çocuklarda yaygın olarak göze çarpan bir problem gibi ise de, yaşlı hastalar, kadınlar dahil olmak üzere her yaşta , her iki cinste de ortaya çıkabilen bir problemdir. 60 yaşın üstündeki şahısların yaklaşık 1/3 kadarında idrar kaçırma problemi görülebilmektedir. Erişkin yaşta idrar kaçırma kadınlarda erkeklere nazaran daha sık gözlenilmektedir.

İdrar kaçırma hayatı tehdit eden bir problem olmayıp, önemli bir sosyal problemdir. Hastaların hayat kalitesi ciddi oranda bozabilen bu durum, şahsın kendisine olan güvenini ve davranış kalıplarını bozabilmektedir.

Unutmayalım ki hiç kimse isteyerek idrar kaçırmaz, idrar yapar.

İDRAR KAÇIRMA TİPLERİ

Acil idrar yapma hissi ( sıkışma ) ile gelişen kaçırma :

Bu durum özellikle çocukluk çağında gece veya gündüz idrar kaçıran çocuklarda sık gözlenir. Henüz daha idrar yapma düzeni yerleşmemiş olan çocuklar tipik davranışları ile ( bacaklarını sıkıştırma, ayakta sallanma, ayak topuğu üzerine oturma gibi) idrarlarını geldiğini belli ederler ve tuvalete yetişemeden kaçırırlar. Aynı durum ileri yaşlarda hem erkek ( prostat büyümesi, yaşlılık vs.) hem de  bayanlarda ( idrar torbası iltihapları, yaşlanma vs.) gözlenilebilmektedir. Bu tip kaçırmada hastalar idrar yapma hissi oluştuktan sonra bu isteği baskılayamayıp, idrar kaçırmaktadır. Hastalar tipik olarak idrara sıkıştıklarını hisseder, tuvalete doğru acil idrar hissi ile koşarken tutamayıp,damla damla idrar kaçırırlar. Yukarıda söylenilen sebepler dışında daha bir çok problem bu duruma sebep olabilir ve her yaşta ortaya çıkabilir.

Öksürme, hapşırma gibi durumlarda gelişen ( stress inkontinans) kaçırma :

Bu durum sıklıkla  karın içi basıncı artıran durumlarda ( öksürme, hapşırma, eğilip kalkma vs.) ortaya çıkmaktadır. Hemen daima bayanlarda gelişen bu durumun en önemli sebepleri doğumlara bağlı olarak yada yaşlanma ile idrar torbasını tutan bağların gevşemesidir. Aşırı kilo durumu da bu problemin oluşumunda katkıda bulunabilmektedir. Erkeklerde ise daha nadir gözlenen bu duruma sebep sıklıkla geçirilen prostat veya idrar torbası çıkış ameliyatları olup, travma, yaşlanma vs. durumlarda etkili olabilmektedir. Hastaların bir kısmında ise acil idrar kaçırma ( yukarıda belirtilen) ile bu durum birlikte bulunabilmektedir. Bu taktirde yapılacak detaylı incelemeler ile her iki problemin ağırlığı ayrı ayrı tayin edilmelidir.

Dolup taşma şeklindeki idrar kaçırma  :

Özellikle erkeklerde olmak üzere idrar torbasının çıkışını veya idrar çıkış yolunu kapatıp, işemeyi engelleyen durumlarda torbasının aşırı dolu ve gergin olması sonucunda gelişen istemsiz idrar kaçırma durumudur. Prostat büyümesi en sık rastlanılan sebep olup, idrar kanalı darlıkları da bu probleme sebep olmaktadır. Bu durum idrar torbasını çalıştıran sinirlerin zedelendiği durumlarda idrar torbasının duvarının kasılamadığı durumlarda da her iki cinste ve her yaşta gelişebilir. Hasta idrar kaçırdığının farkına varmaz ve belirgin idrar hissi de çoğu zaman yoktur.

Diğer idrar kaçırma tipleri : 

Geçici olarak idrar kaçırma durumu yaşlılarda oldukça sık olup, mevcut sebepler arasında mental konfüzyon, kullanılan bazı ilaçlar,idrar yolu enfeksiyonları, depresyon,hareketsizlik,kabızlık ve daha bir çok duruma bağlı olarak gelişebilmektedir. Yine nörolojik problemler, şeker hastalığı vb. nedeniyle de idrar kaçırma durumu ortaya çıkabilmektedir.

Bu sebeplerden dolayı idrar kaçıran her hastanın bireysel bazda ele alınarak çok detaylı olarak değerlendirilmesi, sebep olan durumların tek tek aydınlatılması şarttır.

İdrar kaçıran hastaların değerlendirilmesi :

Her hastanın şikayetleri çok detaylı olarak dinlenmelidir. İdrar kaçırma sıkılığı, şekli, miktarı, zamanlaması ( gece,gündüz ) ayrıntılı olarak sorgulanmalıdır. Yapılacak ürolojik ve nörolojik muayene bir çok problemi saptamada çok yararlı olacaktır. Daha sonra kan ve idrar tahlilleri yapılarak vücutta mevcut olabilecek ( enfeksiyon, şeker hastalığı vs.) bir takım hastalıkların tayini yapılabilir. İdrar kaçıran bir hastanın değerlendirilmesinde yardımcı olan en önemli inceleme : ÜRODİNAMİK İNCELEME olarak ta isimlendirilen, idrar torbasının hacmini,basıncını,kapasitesini ve çalışma durumunu gösteren çalışmadır.Her hastada bu çalışmanın mutlaka yapılması gereklidir. Daha ileri aşamada ise idrar torbasının kendisini görmemizi ve incelememizi sağlayacak endoskopik değerlendirme daha faydalı olacaktır.

 İdrar kaçıran hastaların tedavisi :

İyi bir tedavi ve başarılı bir sonuç için hastada idrar kaçırmaya sebep olan sebep veya sebepler çok detaylı olarak belirlenmelidir. Basit bazı sebepler ( idrar yolları enfeksiyonu vs.) kolaylıkla tedavi edilebilmektedir. İdrar kaçırmaya yol açan durum bazen ameliyat gerektirebilir ( Prostat büyümesi, idrar kanalı darlığı vs.) bu durumlarda yine ameliyat ile başarılı olarak tedavi edilebilmektedir. Acil sıkışma hissi ile birlikte olan kaçırma durumlarında ise, hastaya davranış tedavisi uygulamaları veya gerekli olduğunda ilaç tedavisi başlanarak başarılı sonuçlar alınmaktadır. Kadınlarda daha sık gözlenilen öksürme, hapşırma ile gelişen idrar kaçırma durumları ise özel fiziksel eksersizler, ilaç tedavisi veya idrar torbasını eski yerine asmak amacıyla uygulanan kapalı yoldan ameliyatlar sayesinde çok başarılı olarak tedavi edilebilmektedir. Son zamanlarda ise idrar kanalı içerisine yapılacak bazı özel maddelerin enjeksiyonları ile de bu kanalın kapanması ve kaçmayı engellemesi sağlanabilmektedir.

Özetle idrar kaçırma hastanın hayat kalitesini bozan çok önemli bir sosyal problemdir. Hastalar bu problemlerini uzmanlara detaylı olarak anlatmalı ve sebepler net olarak belirlendikten sonra mevcut modern tedavi yöntemleri ile kuru kalmanın mutluluğunu yaşamalıdır. Her hasta bireysel olarak ele alınmalı ve her hastada farklı olabilen sebepler tek tek ortaya konularak başarılı bir tedavi uygulaması yapılmalıdır.